SURVIVAL 17

28.06–2.07.2019
Pod Ciśnieniem
Aleja Wiśniowa 36,  Wrocław

17. edycja SURVIVALU zlokalizowana będzie przy ul. Wiśniowej 36 we Wrocławiu, więc w budynkach dawnego Szpitala Kolejowego (przedtem Szpitala Żydowskiego), i skupi się na wątkach związanych z uzdrawianiem tkanki urbanistycznej i architektonicznej.

Po 1989 roku również w Polsce zaczęto interesować się opuszczonymi budynkami, szczególnie tymi ulokowanymi w centrach dużych miast. Transformacja i nadchodzące po niej zmiany w polityce gospodarczej pozostawiły w przestrzeni miejskiej budynki, które wobec braku zainteresowania ze strony inwestorów przemysłowych wydawały się skazane na długoterminową bezużyteczność. Często wpisane do rejestru zabytków, dawne magazyny czy fabryki były solą w oku lokalnych samorządów, niechętnie patrzących na, głównie XIX-wieczne, pustostany zajmujące atrakcyjne działki. Dopiero w ostatnich latach rozpoczął się w Polsce proces adaptowania na nowe potrzeby historycznych budynków.

Świadomi ich wartości inwestorzy w pierwszej kolejności zmieniali obiekty industrialne w biurowce, galerie handlowe i mieszkania, tworząc jedne z najdroższych przestrzeni na rynku. Mimo to część opuszczonych obiektów nadal pozostawała poza kręgiem ich zainteresowań, szczególnie tych nacechowanych negatywnym odbiorem społecznym, jak więzienia czy szpitale. W ciągu ostatnich kilku lat tylko we Wrocławiu opuszczonych zostało pięć historycznych budynków szpitalnych – wszystkie były ulokowane blisko centrum miasta.

Obecnie większość z nich poddawana jest rewitalizacji i komercjalizacji na cele biurowe i mieszkalne. Czy zatem całkowita zmiana funkcji obiektu może być metodą na uzdrowienie miejskich pustostanów i ruin, na zmianę powszechnego myślenia o nich i na zatarcie pamięci o często bardzo trudnych, osobistych historiach?

„Utajenie” to termin stosowany w medycynie na określenie schorzenia, które przez długi czas pozostaje w ukryciu, wymyka się diagnozie. Nawiązuje również do zjawisk nieoczywistych, z różnych powodów nieobjętych konwencjonalną wiedzą, np. statystyką. Zapraszamy twórców wszystkich dziedzin sztuk wizualnych do zgłaszania propozycji realizacji artystycznych dla 17. edycji Przeglądu Sztuki SURVIVAL, która odbędzie się w symbolicznym miejscu, jakim jest dawny Szpital Żydowski, przechodzący obecnie największą w swojej historii transformację. Hasłem edycji, do którego nawiązywać powinny proponowane prace, będzie: Utajone.

Szpital Żydowski/Okręgowy Szpital Kolejowy

Pod koniec XIX wieku wrocławska Gmina Żydowska zdecydowała o budowie nowoczesnego szpitala, który odpowiadałby na potrzeby stale rosnącej liczby członków społeczności żydowskiej na Śląsku oraz spełniał wymogi współczesnej medycyny. Okazały zespół szpitalny, w całości (1 650 000 marek) sfinansowany ze składek społecznych został zrealizowany w latach 1901–1903 według projektu berlińskiego architekta Reinharda Herolda. Nadzór budowlany prowadzili znani wrocławscy architekci, bracia Richard i Paul Ehrlichowie.

Kompleks sześciu budynków rozlokowano na rozległej działce położonej w elitarnej, pełnej zieleni dzielnicy Krzyki. Również poszczególne oddziały szpitala otaczała zieleń, zaś na dziedzińcu wewnętrznym znajdował się park, który w połączeniu z malowniczymi elementami architektury, inspirowanymi śląskim renesansem, tworzył spokojną atmosferę sanatorium. Już w momencie budowy był to najnowocześniejszy szpital we Wrocławiu i drugi co do wielkości szpital żydowski w Niemczech. Sale chorych rozplanowano tak, aby ułatwić komunikację wewnętrzną oraz dostarczyć pacjentom jak najwięcej światła i świeżego powietrza. Chorzy mogli również korzystać z tarasów do leżakowania. Antyseptyczne sale operacyjne wyposażono według zaleceń Jan Mikulicza-Radeckiego, światowej sławy chirurga. W jednym z pomieszczeń szpitala znajdowała się synagoga dla personelu oraz pacjentów. W późniejszych latach szpital nieznacznie rozbudowano, m.in. w 1927 roku otwarto w nim pierwszą we Wrocławiu pracownię rentgenologiczną. W połowie lat 30. XX wieku jego wszystkie oddziały mogły pomieścić prawie 400 łóżek (leczenie, niezależnie od wyznawanej wiary czy pochodzenia, finansowali prywatni darczyńcy), co czyniło go wówczas jedną z największych wrocławskich lecznic.

W szpitalu pracowało wielu wybitnych lekarzy, m.in. prof. Georg Gottstein, dr Siegmund Hadda. Wśród nich był także słynny Ludwig Guttmann (ur. 1899 w Toszku), neurochirurg, który po wyjeździe do Anglii był zagorzałym propagatorem sportu osób niepełnosprawnych oraz twórcą paraolimpiady. Za swoje zasługi w 1966 roku otrzymał od królowej brytyjskiej tytuł szlachecki. Tuż przed wyjazdem z Wrocławia, w trakcie nocy kryształowej, Guttmann przyjął na oddziały Szpitala Żydowskiego, którym wówczas kierował, ponad 60 „pacjentów”, wpisując w ich karty fikcyjne choroby. W ten sposób uratował te osoby przed więzieniem lub deportacją do obozów. 

W 1939 roku władze hitlerowskie zarekwirowały szpital i przeznaczyły go na cele wojskowe. Podczas II wojny światowej w czasie oblężenia Wrocławia szpital uległ poważnemu zniszczeniu. Po wojnie ocalałe budynki przejęły Polskie Koleje Państwowe. Wyremontowany i rozbudowany o nowe obiekty szpital, pod nazwą Okręgowy Szpital Kolejowy, otworzył w 1970 roku sam premier Piotr Jaroszewicz. W późniejszych latach szpital zasłynął m.in. z oddziału chirurgii plastycznej, gdzie dokonano pierwszej w kraju rekonstrukcji piersi z płata z brzucha i pierwszych operacji zmiany płci. W 2015 roku szpital ostatecznie zamknięto.

Dofinansowane ze środków

Partner Główny

SURVIVAL 17. Przegląd Sztuki | Utajone
28.06–2.07.2019 | Pod Ciśnieniem
Aleja Wiśniowa 36, Wrocław

Kuratorzy:
Michał Bieniek, Anna Kołodziejczyk, Ewa Pluta, Daniel Brożek

Organizator: Fundacja Art Transparent

 

 

 

Sprawdź miejsce na mapie